Meten & Weten
Wat wil je graag meten & weten?
Maximale hartslag en trainingshartslag
De hartfrequentie (hartslag) is het aantal slagen per minuut.De hartslag in rust ligt bij ongetrainde personen ongeveer tussen de 60-80 slagen per minuut.
Met het toenemen van de leeftijd gaat de hartslag in rust wat naar beneden.
De hoogst bereikte hartslagwaarde wordt de maximale hartslag genoemd.
De maximale hartslag neemt met het vorderen van de leeftijd dus ook af.
Afhankelijk van de intensiteit waarop je wilt trainen, kun je jouw trainingshartslag bepalen. De trainingsintensiteit wordt meestal uitgedrukt in een percentage van de maximale hartslag.
De beste en makkelijkste manier om de trainingshartslag te blijven volgen, is het dragen van een hartslagmeter, dan kun je jouw hartslag altijd in de gaten houden.
Veel trainingsschema's maken gebruik van hartslagzones om de intensiteit aan te geven.
Via een formule (Formule van Karvonen) kun je jouw maximale hartslag berekenen en jouw (persoonlijke) trainingszones bepalen. Hierbij wordt rekening gehouden met jouw fitheid.
Hieronder kun je, door middel van het invullen van jouw leeftijd en hartslag in rust, de maximale trainingshartslag frequentie per zone berekenen.
(Het beste tijdstip om de rusthartslag te meten is s'ochtends na het wakker worden. Om een beter inzicht te krijgen, kunt je dit het beste een paar keer doen. Neem dan het gemiddelde van de metingen).
Tijdens het sporten kun je deze verschillende hartslagzones gebruiken om te bepalen hoe intensief je traint. Iedere zone heeft een eigen doel: van rustig herstellen tot trainen op maximale inspanning.
Afhankelijk van jouw doel maak je een keuze uit één van de volgende hartslagzones:
- Zone 1 – Zeer lichte inspanning (50–60% van je maximale hartslag)
Deze zone gebruik je voor een warming-up, cooling-down of actief herstel na een training. Je beweegt rustig en kunt zonder moeite een gesprek voeren. Ademhaling is ontspannen en natuurlijk. - Zone 2 – Lichte inspanning (60–70% van je maximale hartslag)
In deze zone werk je aan je basisuithoudingsvermogen. Je lichaam leert om langdurige inspanning vol te houden en gebruikt relatief veel vet als brandstof. Dit is een geschikte zone voor rustige, langere duurtrainingen. Praten gaat nog gemakkelijk. Ademhaling is licht verhoogd. - Zone 3 – Matige inspanning (70–80% van je maximale hartslag)
Je traint wat intensiever en verbetert je conditie en uithoudingsvermogen. Je ademhaling versnelt en praten wordt moeilijker, maar je kunt de inspanning nog een tijd volhouden. - Zone 4 – Zware inspanning (80–90% van je maximale hartslag)
In deze zone train je op een hoge intensiteit. Je werkt onder andere aan je snelheid en het vermogen om een stevig tempo langer vol te houden. Dit gebeurt bijvoorbeeld tijdens tempotrainingen en langere intervallen. Praten is nu lastig en de inspanning vraagt veel van je lichaam. Ademhaling is zwaar en spieren beginnen te branden. - Zone 5 – Maximale inspanning (90–100% van je maximale hartslag)
Dit is de zwaarste zone, bedoeld voor korte, zeer intensieve inspanningen, zoals sprints. Je hartslag loopt hoog op, je ademhaling is zwaar en je kunt deze inspanning maar kort volhouden.
Uithoudingsvermogen
Er bestaan een heleboel tests om na te gaan of je in goede of slechte fysieke conditie verkeert.Hieronder vind je twee voorbeelden:
- De Coopertest
Een goede manier om jouw fysieke conditie te testen en jouw duurprestatie te meten. Deze test is niet geschikt voor mensen die geen of zeer weinig lichaamsbeweging hebben. - Ruffier Dickson Index
Dit is een eenvoudige test om inzicht in het uithoudingsvermogen te krijgen.
Voor (beginnende) lopers is het nuttig de conditie te testen door middel van de Coopertest.
De bedoeling is om in 12 minuten een zo groot mogelijke afstand af te leggen. Deze afstand geeft een indicatie van het niveau van de conditie.
In onderstaande tabellen (eentje voor mannen en eentje voor vrouwen) kun je aan de hand van het afgelegde aantal meters jouw conditie aflezen.
Mannen:
Vrouwen:
Het beste is om deze test uit te voeren op een speciaal aangelegde Cooperbaan, waar met borden of paaltjes de precieze afstand is aangeduid. Of nog gemakkelijker: een atletiekbaan, die is altijd 400 meter.
Ruffier Dickson Index
Zoals al eerder vermeld is dit een eenvoudige test om inzicht in het uithoudingsvermogen te krijgen.
Je gaat als volgt te werk:
- Meet eerst gedurende 60 seconden jouw hartslag in rust.
Deze kun je het beste waarnemen bij de pols, de slaap of de borstkas. (Waarde 1) - Ga rechtop staan, buig door de benen, houd de rug recht, raak de grond met de vingertoppen en kom weer recht.
Doe dit in 45 seconden 30 keer. - Meet daarna gedurende 15 seconden opnieuw jouw hartslag en vermenigvuldig die met 4. (Waarde 2)
- Meet na één minuut nog een keer jouw hartslag in rust. (Waarde 3)
In onderstaande tabel kun je jouw conditie aflezen:
Extra informatie:
- Als Waarde 1 minder is dan 65, dan is dit vrij goed.
- Als Waarde 2 tweemaal zo hoog is als Waarde 1, dan pas je je vrij slecht aan aan de inspanning.
- Als Waarde 3 hoger is dan Waarde 1 + 20, dan betekent dit onvoldoende herstel.
Gewicht (BMI)
Wil je weten of jouw gewicht past bij jouw lengte?Met de Body Mass Index (BMI), ook wel de Quetelet-index (QI) genoemd, kun je een eerste indruk krijgen van je gewicht in verhouding tot je lengte.
Je berekent de BMI door je gewicht in kilogram te delen door je lengte in meters in het kwadraat (lengte x lengte). De uitkomst kun je vervolgens vergelijken met de waarden in de tabel om te zien in welke categorie je valt.
De BMI is bedoeld voor volwassenen vanaf 20 jaar.
Houd er wel rekening mee dat de uitkomst niet alles zegt over je gezondheid.
Zo maakt de BMI bijvoorbeeld geen onderscheid tussen spiermassa en vetmassa.
Een nomogram voor de Quetelet-index (QI) is een grafiek waarmee je jouw BMI kunt bepalen zonder zelf te rekenen.
De combinatie van de Quetelet-index en de Vetpercentage meting (huidplooimeting) is de beste methode om het streefgewicht te bepalen.
De Quetelet-Index geldt niet voor kinderen en tieners, omdat hun lichaam nog in ontwikkeling is.
Voor informatie over gezonde voeding: Vetwijzer en de Schijf van vijf.
Vetpercentage
Hieronder vind je twee manieren om jouw vetpercentage te meten:- Eenvoudige vetpercentage-meter
Met deze vetpercentage-meter kun je snel bereken of jouw vetpercentage goed is. - Huidplooimeting
Een uitgebreide vetpercentage meting. Je hebt hiervoor een speciale vetklem nodig en iemand die je hierbij helpt.
Vul hieronder jouw geslacht, gewicht en taille in en bereken het vetpercentage.
De uitkomst kun je vergelijken met de waarden in de tabel.
De volgende streefwaarden voor het percentage lichaamsvet kunnen worden aangehouden:
Mannen:
Vrouwen:
Huidplooimeting
Via huidplooimeting en een tabel kan de vetmassa als percentage van het lichaamsgewicht bepaald worden.
Je hebt hiervoor een speciale vetklem nodig en iemand die je hierbij helpt. De bedoeling is dat je op 4 verschillende plaatsen, aan de linkerzijde van het lichaam gaat meten:
(Linkerzijde van het lichaam bij rechtshandigen. Bij linkshandigen de rechterzijde van het lichaam).
- Op je Biceps (arm laten hangen, handpalm naar voren, meet midden op de voorkant van de bovenarm)
- Op je Triceps (arm laten hangen, meet midden op de achterkant van de bovenarm)
- Onder je schouderblad (bij de laagste punt)
- In je middel (de zij, juist boven de heuppunt)
Je kunt de waarden van de 4 punten hieronder invullen (decimalen scheiden met een punt) en vervolgens het vetpercentage berekenen.
De volgende streefwaarden voor het percentage lichaamsvet kunnen worden aangehouden:
Mannen:
Vrouwen:
Voor informatie over gezonde voeding: Vetwijzer en de Schijf van vijf.
Bloedduk
De bloeddruk kun je vergelijken met het oppompen van een fietsband. Als je pompt, neemt de druk in de band toe. Laat je de pomp los, dan neemt de druk weer af. Doordat het hart steeds opnieuw samentrekt en ontspant, schommelt de bloeddruk ook voortdurend.De bloeddruk is de kracht waarmee het bloed tegen de wanden van de bloedvaten drukt.
Hoe meet je de bloeddruk?
Je kunt de bloeddruk meten met een bloeddrukmeter. Dit kan bij de huisarts, maar ook thuis. Gebruik hiervoor een betrouwbare, gevalideerde bloeddrukmeter. Zo weet je beter of de metingen kloppen en kan de huisarts de waarden goed beoordelen.
Er zijn twee waarden: de bovendruk (systolische druk) en de onderdruk (diastolische druk).
Bovendruk
De bovendruk is de hoogste druk die ontstaat wanneer het hart samentrekt en het bloed de bloedvaten in pompt.
Onderdruk
De onderdruk is de laagste druk. Deze ontstaat wanneer het hart ontspant en zich weer met bloed vult.
Wat gebeurt er met de bloeddruk bij inspanning en ouder worden?
Bij lichamelijke inspanning stijgt de bovendruk meestal. De onderdruk blijft bij veel vormen van inspanning ongeveer gelijk, maar kan afhankelijk van de soort inspanning ook veranderen.
Naarmate je ouder wordt, kunnen de bloedvaten stijver worden. Hierdoor kan vooral de bovendruk toenemen.
Hoe wordt de bloeddruk weergegeven?
De bloeddruk wordt uitgedrukt in mmHg en genoteerd met twee getallen, bijvoorbeeld 120/80 mmHg. De eerste waarde is de bovendruk en de tweede de onderdruk.
Als de boven- of onderdruk in een hogere categorie valt, wordt uitgegaan van de hoogste categorie. Eén meting is niet voldoende om een hoge bloeddruk vast te stellen.
In onderstaande afbeelding kun je zien hoe verschillende bloeddrukwaarden worden ingedeeld.

Wanneer kun je de bloeddruk het beste meten?
De bloeddruk verandert gedurende de dag en is afhankelijk van wat je doet en hoe je je voelt. Ook sporten, bewegen, praten, stress en emoties kunnen de bloeddruk tijdelijk verhogen.
Meet je bloeddruk daarom bij voorkeur steeds onder dezelfde omstandigheden. Doe dit na een paar minuten rustig zitten, op hetzelfde tijdstip en aan dezelfde arm. Vermijd lichamelijke inspanning, roken en cafeïne in de 30 minuten vóór de meting.
Eén meting zegt niet altijd genoeg. Een hoge bloeddruk wordt daarom meestal beoordeeld aan de hand van meerdere metingen, vaak ook thuis. De huisarts kan bepalen of er sprake is van een hoge bloeddruk en of verdere controle nodig is.
Cholesterolgehalte
Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam nodig heeft. Het wordt onder andere gebruikt voor de opbouw van lichaamscellen en de aanmaak van hormonen. Je lichaam maakt zelf cholesterol aan, vooral in de lever. Cholesterol is dus nodig, maar een te hoog cholesterolgehalte kan de kans op hart- en vaatziekten vergroten.Welke soorten cholesterol en vetten zijn er?
-
LDL-cholesterol
LDL staat voor Low Density Lipoprotein. Deze stof vervoert cholesterol door het bloed naar de cellen. Als er te veel LDL in het bloed aanwezig is, kan cholesterol zich ophopen in de wanden van de bloedvaten. Hierdoor kunnen de bloedvaten nauwer worden. Daarom wordt LDL ook wel het 'slechte' cholesterol genoemd.
-
HDL-cholesterol
HDL staat voor High Density Lipoprotein. HDL helpt om overtollig cholesterol uit het bloed terug te voeren naar de lever, waar het verder wordt verwerkt. Daarom wordt HDL vaak het 'goede' cholesterol genoemd. Een goede HDL-waarde is gunstig, maar zegt niet alles over het risico op hart- en vaatziekten.
-
Triglyceriden
Triglyceriden zijn vetten die in het bloed voorkomen. Je lichaam gebruikt ze als energiebron en slaat ze op als reservevoorraad. Een verhoogde waarde kan bijdragen aan een grotere kans op hart- en vaatziekten.
-
Totaal cholesterol
Dit is de totale hoeveelheid cholesterol in het bloed. De waarde geeft op zichzelf niet het volledige beeld. Daarom kijkt de arts ook naar onder andere het LDL-, HDL- en non-HDL-cholesterol en naar andere risicofactoren.
Het cholesterolgehalte wordt gemeten met een bloedonderzoek. Dit kan via de huisarts. Daarbij worden meestal verschillende waarden bepaald, zoals het totaal cholesterol, LDL, HDL en triglyceriden.
Voor een cholesterolonderzoek hoef je meestal niet nuchter te zijn. Soms is het toch nodig om vooraf niet te eten of te drinken. Volg daarom altijd de instructies van je huisarts of het laboratorium.
Je kunt ook zelf een cholesteroltest kopen. Zo'n test geeft een eerste indruk, maar meet niet altijd alle belangrijke waarden. Bespreek de uitslag daarom met je huisarts als je meer wilt weten over je cholesterol en je risico op hart- en vaatziekten.
Cholesterolwaarden
De cholesterolwaarden worden uitgedrukt in millimol per liter (mmol/l). De volgende waarden worden vaak als richtlijn gebruikt:

Dit zijn algemene richtwaarden. Welke waarden voor jou wenselijk zijn, hangt onder andere af van je leeftijd, gezondheid en het risico op hart- en vaatziekten. Voor mensen met een verhoogd risico kunnen strengere streefwaarden gelden.
De huisarts beoordeelt daarom niet alleen het totaal cholesterol, maar kijkt naar het volledige cholesterolprofiel en andere factoren, zoals de bloeddruk, roken, diabetes en eventuele hart- en vaatziekten.
Als je het totaal cholesterol deelt door het HDL-cholesterol, krijg je de cholesterolratio. Deze verhouding helpt om het risico op hart- en vaatziekten in te schatten.
Hoe lager de ratio, hoe gunstiger dit meestal is. Een waarde onder de 4 wordt vaak als gunstig beschouwd.
De huisarts beoordeelt de ratio altijd samen met andere cholesterolwaarden en risicofactoren, zoals de bloeddruk, roken, leeftijd en eventuele andere aandoeningen.
Je kunt hieronder zelf jouw Ratio berekenen:
Zijn de waarden van jouw Totaal-cholesterol, HDL-cholesterol en Triglyceriden bekend?
Dan kun je hieronder zelf jouw LDL-cholesterol berekenen:
De berekening is alleen geldig wanneer de waarde van Triglyceriden lager is dan 3 mmol/l en je moet nuchter zijn bij afname van het bloed.
Risicofactoren voor een verhoogd cholesterol
Er zijn verschillende factoren die invloed kunnen hebben op het cholesterolgehalte in je bloed. De belangrijkste zijn:
- Erfelijke aanleg: een hoog cholesterolgehalte kan in de familie voorkomen.
- Voeding: veel verzadigd vet eten kan het LDL-cholesterol verhogen. Dit vet zit bijvoorbeeld in vet vlees, vleeswaren, boter, harde margarines, kaas en volle melkproducten. Ook orgaanvlees bevat veel cholesterol.
- Overgewicht: overgewicht kan het cholesterolgehalte en andere bloedvetten ongunstig beïnvloeden.
- Roken: roken verlaagt vaak het HDL-cholesterol en verhoogt het risico op hart- en vaatziekten.
- Te weinig lichaamsbeweging: regelmatig bewegen is gunstig voor je cholesterol en je algehele hart- en vaatgezondheid.
- Bepaalde aandoeningen: bijvoorbeeld een traag werkende schildklier en diabetes kunnen het cholesterolgehalte beïnvloeden.
- Bepaalde medicijnen: sommige geneesmiddelen kunnen invloed hebben op het cholesterolgehalte en andere bloedvetten.
